کردهای خراسان
 خلاصه‌ تاریخ کردهای خراسان. >>>

ادب و هنر
  در این قسمت از سایت، شعر و آثار ادبی کردی تقدیم است. >>>

زبان کردی

 "زبان کردی>>>
 دستور زبان و ادبیات کوردی‌(کورمانجی)(1)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (2)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (3)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (4)

مقاله ها
در این قسمت از سایت، مقاله‌ها تقدیم است. >>>

ملیتهای ایران فدرال


وتاره‌کان: زمين لغزش (رانش زمین) در مناطق کردنشین خراسان از دیدگاه علمی وکارشناسی
در مورخه : Sunday, November 25 @ 18:05:29 UTC

از دیدگاه ژئومورفولوژی، زمين لغزش يعني چه ؟ علل وقوع زمین لغزش و شرايط زمين شناسي مناطق کردنشین در خراسان شمالي چگونه است ؟


پديده زمين لغزش (Land slide) كه جزو مهم ترين حركات دامنه اي محسوب مي شود، به حركت و لغزش مواد در جهت شيب بخشي از يك دامنه در اثر عوامل توپوگرافيك و زمين شناختي نظير وجود لايه هاي مستعد لغزش (رس ها، مارن ها، گچ ها و ...) اطلاق مي شود.

عوامل طبيعي ديگر مانند تكتونيك فعال و حركت گسل ها و تخليه بخش تحتاني دامنه ها در اثر فرسايش كناره اي آبراهه ها و نيز عوامل مصنوعي چون تخريب و تبديل پوشش گياهي طبيعي به وقوع مي پيوندد. احداث باغ در دامنه هاي پر شيب و تزريق آب به لايه هاي زيرين در اثر آبياري غرقابي نيز در وقوع آن موثراست.

خراسان شمالي يكي از استان هايي است كه به علت شرايط خاص زمين شناختي، توپوگرافيك و اقليمي، برخي از مناطق آن مستعد لغزش است و تاكنون زمين لغزش هاي متعددي در اين استان به وقوع پيوسته و متاسفانه خسارات چشمگيري نيز به جاي گذاشته است. مطالعات انجام شده حاكي از اين است كه در اين استان از نظر زمين شناسي «سازند شوريجه» به علت داشتن تداخل هايي از مارن و گچ در لايه هاي ماسه سنگي و كنگلومرايي قرمز رنگ خود، مستعدترين «سازند» نسبت به لغزش است. البته سازندهاي سرچشمه و سنگانه نيز با ليتولوژي شيل و مارن از سازندهاي مستعد لغزش محسوب مي شوند.


زمين لغزش هاي استان در چه مناطقي واقع شده اند و چه ويژگي هايي داشتند؟

از مهم ترين زمين لغزش هاي استان مي توان به زمين لغزش اسفيدان (ئسپی‌دان) اشاره كرد كه محل وقوع آن در نزديكي روستاي کوردنشین اسفيدان واقع در 50كيلومتري جنوب شرق بجنورد بود. اين لغزش در ساعت 6 بعداز ظهر 25 تيرماه سال 1371آغاز شد و با سرعت بسيار كم تا 24ساعت بعد نيز ادامه داشت. اين زمين لغزش عمق و وسعت زيادي داشت و شاهدي تعريف مي كرد كه فرو رفتن باغ گردويي را به آهستگي ديده بود. مساحت عرصه لغزش حدود 45 هكتار و حداكثر ژرفاي پرتگاه ايجاد شده 10متر بود.

چه عواملي در اين منطقه، موجب لغزش زمين شده بود؟ تخريب و تبديل پوشش گياهي طبيعي به باغ و آبياري غرقابي و به تبع آن تزريق آب به لايه ها و انحلال گچ و مارن از عوامل وقوع اين لغزش بودند.

آيا زمين لغزش اسطرخي شيروان هم در همين سال اتفاق افتاد؟
وقوع آن در حاشيه رودخانه و پايين دست روستاي کورد نشین اسطرخي در 30 کيلومتري جنوب شيروان بود. اين لغزش نيمه شب 17شهريور 1371آغاز شد و تا يك شبانه روز ادامه داشته است. مساحت عرصه لغزش حدود 80هكتار بود كه در يك دامنه شيب دار كه به باغ و بيشتر به تاكستان تبديل شده بود، اتفاق افتاد و تمام باغ ها از بين رفت.

آيا اين لغزش عمق بيشتري نسبت به لغزش زمين اسفيدان داشت؟ در اثر اين لغزش، پرتگاهي در بالا دست آن ايجاد شد كه عمق آن بين 50تا 80متر بود و نيز در اثر تجمع مواد و مسدود شدن بخش جلويي رودخانه اسطرخي، يك درياچه موقت به طول هزار و 500متر با عمق بيش از 10متر تشكيل شد.

علت اين لغزش چه بود؟ احداث باغ در دامنه هاي پر شيب و تزريق آب به لايه ها و نيز خالي شدن بخش تحتاني دامنه در اثر فرسايش شديد كناره اي آبراهه از مهم ترين عوامل وقوع آن بود.

شدت لغزش زمين در روستاي تاتار بجنورد موجب تخليه روستا شد. علت چه بود؟ حدود 5هكتار لغزش زمين و ايجاد پرتگاهي به عمق حدود 7متر موجب شد روستا تخليه شود كه از عوامل مهم وقوع اين زمين لغزش، علاوه بر شرايط زمين شناختي، بارندگي زياد و آبياري باغ ها و مزارع در دامنه هاي پر شيب بود.

در زبان کردی (گويش كرمانجي شمال خراسان) اصطلاح «هژان» به معني لغزش زمين (هه‌رد هێ‌ژ) مشاهده مي شود. گويا مردم کورد (كرمانج) آشنايي ديريني با اين اصطلاح دارند. وجود اين قبيل واژه های رایج حاكي از آشنايي تاریخی اهالي استان با اين پديده و نيز غني بودن زبان و ادبيات شفاهي کوردهای شمال خراسان در خصوص عوارض طبيعي است و حتي در لغزش هاي زمين در روستاي توراقانلو در سال 1367و 1371اصطلاح «هئ‌ژانا  توراقانلو» بارها و بارها شنيده شده است.

آيا در تمام شهرهاي استان اين لغزش زمين وجود داشته است؟ تقریبأ
در تمام استان شاهد اين لغزش ها بوده ايم كه در روستاهای کوردنشین نامانلو و شورك زيارت در محدوده شهرستان شيروان، لغزش هاي روستاهای کوردنشین هشت مرخ، چري، پركار، باغ محله، ريزه، مردكانلو، قره گل و گرماب در شهرستان فاروج، روستاهای کوردنشین برزانلو و كتلي در شهرستان جاجرم از جمله آن هاست. در روستاهاي کوردنشین خندقلو، حسن سو، گلي، طورك خطاب، سراوان تپه، دربند، چريك، قريكانلو، قصر قجر، كلاته سهراب و پاكتل، شعبان در شهرستان بجنورد و روستاهای کوردنشین حسن آباد، گنجدان، سور قلعه، سرچشمه و درپه‌چين در شهرستان اسفراين نيز شاهد رانش زمين بوده ايم.

آيا مهم ترين زمين لغزش هاي استان در 2دهه اخير همان اسطرخي و اسفيدان بودند؟ بله، طوري كه عرصه هايي به مساحت حدود 130هكتار تحت تاثير قرار گرفتند و عمده اين عرصه ها كه به باغ تبديل شده بودند، تخريب شدند.

عوامل موثر در وقوع اين لغزش ها چيست؟

عوامل موثر در وقوع اين لغزش ها به 2 دسته طبيعي و مصنوعي يا انساني، تقسيم مي شوند. در مورد عوامل طبيعي در وهله اول مي توان به شرايط زمين شناختي و يا به عبارتي وجود سازندهاي حساس و مستعد لغزش نظير شوريجه، سرچشمه و سنگانه كه حاوي شيل، مارن و گچ مي باشند، اشاره كرد.از ديگر عوامل طبيعي، شرايط توپوگرافيك و مورفولوژيك است، يعني هرچه شيب دامنه ها بيشتر باشد، احتمال وقوع لغزش نيز بيشتر خواهد بود و اين موضوع هنگامي تشديد خواهد شد كه شيب لايه هاي زمين شناسي با شيب دامنه در يك جهت باشند.

عوامل طبيعي ديگر چون تكتونيك و فعال شدن گسل ها نيز در فرآيند لغزش دخالت دارند. البته بارندگي زياد و نفوذ آب به لايه هاي مستعد لغزش، تاثير زيادي بر ايجاد لغزش دارد چرا كه اگر به زمان وقوع لغزش هاي استان توجه كنيم، مشخص خواهد شد كه اغلب آن ها در سال ها و فصول پر باران اتفاق افتاده اند. اما عوامل طبيعي و يا به عبارتي دخالت هاي نابجاي انسان در طبيعت و به ويژه دخل و تصرف هاي غير اصولي در عرصه هاي طبيعي و مستعد لغزش موجب تسريع و تشديد اين پديده خواهد شد.

مهم ترين عوامل لغزش زمين در استان خراسان شمالي چه بوده است؟


در اين خصوص مي توان به دخل و تصرف غير اصولي اراضي دردامنه هاي شيب دار، تخريب وتبديل پوشش گياهي، احداث باغ در دامنه هاي پر شيب و مستعد لغزش از نظر زمين شناختي، آبياري غرقابي و در نتيجه تزريق مصنوعي آب به لايه ها، ساخت و ساز در دامنه هاي مستعد لغزش و افزايش بار دامنه ها و تزريق آب به لايه ها از طريق چاه هاي فاضلاب، اشاره كرد. همان طور كه گفته شد هر چند لغزش زمين پديده اي طبيعي محسوب مي شود، بدون شك عوامل مصنوعي و انساني در تسريع و تشديد آن به شدت تاثير دارند.

چه خسارات عمده اي در نتيجه زمين لغزش در استان به بار آمده است؟ انهدام و تخريب صدها هكتار باغ، اراضي زراعي و مرتع و يا جا بجايي صدها خانه در مناطق روستايي، تخريب راه هاي روستايي و عشايري در اين باره مشاهده شده است.

براي جلوگيري و يا كاهش خسارات ناشي از اين پديده چه اقداماتي بايد انجام شود؟

مسئولان و دست اندركاران امور روستاها بايد براي شناسايي و مطالعه همه جانبه لغزش ها و به ويژه مناطق مستعد لغزش در استان اقدام كنند و پس از آن براي به حداقل رساندن خسارات، تمهيدات جدي درخصوص ممانعت از تخريب و تبديل پوشش گياهي طبيعي و دخل و تصرف غير اصولي در اين گونه اراضي و به ويژه جلوگيري از احداث باغ و آبياري در مناطق و دامنه هاي مستعد لغزش و نيز خودداري از ساخت و ساز و احداث بناهاي مختلف در اين گونه دامنه ها موثر است.
 
اقدام ضروري و مهم ديگر، تخليه و جابجايي روستاهايي است كه در مناطق مستعد لغزش واقع شده اند. بديهي است برنامه ها و راهكارهاي مورد بحث، هنگامي عملي خواهد شد كه روستاييان همكاري لازم را با دست اندركاران امور روستاها داشته باشند. براي بالا بردن آگاهي مردم بايد اقدامات آموزشي و ترويجي لازم انجام پذيرد. هم چنين حمايت هاي مالي دولت و یا بخش خصوصی براي جابجايي سكونتگاه ها و به طور كلي ساخت و سازهايي كه در مناطق لغزشي و يا مستعد لغزش واقع شده اند  نيز ضروري است.


 
انتخاب ها
 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب
 ارسال به دوستان ارسال به دوستان


موضوعات مرتبط

مقالات

كليه حقوق اين سايت متعلق به انجمن فرهنگی و مدنی کردهای خراسان است
هرگونه انتشار يا توزيع مجدد مطالب متعلق به اين سايت، با ذکر نام انجمن فرهنگي و مدنی کردهای خراسان آزاد است
info@cskk.org, Tel: +44 (0) 78 677 649 72, Fax: +44(0) 207 691 93 28