کردهای خراسان
 خلاصه‌ تاریخ کردهای خراسان. >>>

ادب و هنر
  در این قسمت از سایت، شعر و آثار ادبی کردی تقدیم است. >>>

زبان کردی

 "زبان کردی>>>
 دستور زبان و ادبیات کوردی‌(کورمانجی)(1)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (2)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (3)
 دستور زبان و ادبیات کوردی(کورمانجی) - (4)

مقاله ها
در این قسمت از سایت، مقاله‌ها تقدیم است. >>>

ملیتهای ایران فدرال


ئه‌ده‌بی: دستور زبان و ادبیات کوردی (کورمانجی) – (7)
در مورخه : Monday, February 09 @ 02:46:47 UTC
دکتر افراسیاب شکفته

در درسهای قبلی زمانهای حال و گذشته بیان شدند، در این درس زمان آینده را توضیح می‌دهیم. قبل از اینکه مبحث زمان آینده را آغاز کنیم، حالت  بلانی ( وجه شرطی مجازی) یا بیان یک آرزو را در زبان کوردی توضیح می‌دهیم که خود به نوعی می‌تواند در تفهیم زمان آینده نقشی را ایفا کند.


Bilanî       وجه شرطی مجازی /  آرزویی مجازی

بلانی، همان شکل لفظی تأکیدوار و با فشار ادا کردن برای بیان یک آرزو،  و یا یک گمانه است که تقریبأ حالتی مابین خواستن و دستور دادن می‌باشد.

چون این نوع از حالت خواستن با حرف اضافهء bila   آغاز می‌شود بهمین خاطر آن را بلانی می‌گویند. (در بعضی مناطق از حرف اضافهء bira  به جای bila استفاده می‌شود، البته درست همان bila  می باشد.)

در درسهای آینده حالتهای مختلف خواستن را در زبان کوردی  بطور مفصل توضیح خواهیم داد.


.Em li mal disekinin bila ew here
(ما در منزل می مانیم اجازه بدهید او برود.)

.Bila ez ji ser hespê bikevim, ne tu
 (بگذار من از روی اسب بیافتم، نه شما.)

Em ê herin, bila ew rakevi
(ما خواهیم رفت، ول کن ایشان بخوابد)


بلانی در واقع آن حالتی نیست که شخص در آن قرار گرفته باشد بلکه آن آرزویی است که شخص می‌خواهد در آن حالت قرار بگیرد. در زبان کردی و زبان یونانی حالت بلانی زیاد بکار می‌رود، اما در زبان انگلیسی به آن صورت کاربردی ندارد.

در دستور زبان کردی، بلانی همچنین پایه و اساسی جهت درست کردن وجه شرطی و زمان آینده نیز می‌باشد.

a)   بلانی در زمان حال؛ با جایگزینی پیشوند - bi به جای  - di (فعل زمان حال)  درست می‌شود.

مثال:

نوشتن :  nivîsîn

  Bilanîزمان حال
 Bila ez binivîsim Ez dinivîsim
    Bila tu binivîsî    Tu dinivîsî
  Bila ew binivîse  Ew dinivîse
 Bila em binivîsin Em dinivîsin
 Bila hûn binivîsin Hûn dinivîsin
 Bila ew binivîsin Ew dinivîsin



البته پیشوند - bi  در افعال مرکب که خود دارای قسمتی بعنوان پیشوند می‌باشند، استفاده نمی‌شود. 

مثال:

بلند شدن :    rabûn

Bilanî
زمان حال
Bila ez rabim
Ez radibim
     Bila tu rabî
Tu radi
  Bila ew rabe
Ew radibe
Bila em rabin
 Em radibin
Bila hûn rabin
Hûn radibin
Bila ew rabin
Ew radibin


پیشوند  ne  فعل را منفی می‌کند. 

Ez nebêjim, tu rane


b)   بلانی در زمان گذشته؛ از طریق اضافه کردن پیشوند - bi و پسوند  به فعل (زمان گذشته ساده) درست می‌شود.


   a  +  (زمان گذشته ساده) فعل  +   bi  =  بلانی زمان گذشته


مثال:

 رفتن :      Çûn

Bilanî (گذشته ساده) 
زمان گذشته ساده
Bila ez biçûma
Ez çûm
Bila tu biçûyîya
Tu çûyî
Bila ew biçûya
Ew çû
Bila em biçûna
Em çûn
Bila hûn biçûna
Hûn çûn
  Bila ew biçûna
Ew çûn


  انجام دادن :    kirin 

Bilanî (گذشته ساده) 
زمان گذشته ساده  
Bila min bikira
Min kir
Bila te bikira
Te kir
Bila wî bikira
Wî kir
Bila me bikira
Me kir
Bila we bikira
We kir
Bila wan bikira
Wan kir


c)  بلانی در زمان گذشته کامل؛ از طریق اضافه کردن پسوند  به فعل (زمان گذشته کامل) درست می‌شود.

البته همانطور که در مثالهای زیر ملاحظه می شود در زمان گذشته کامل معمولأ بلانی دارای تنوع صوتی یا گوناگونی آوایی نیز می باشد.

 
بعد از یک حرف صدادار a ( ya  + (زمان گذشته کامل) فعل =  بلانی زمان گذشته کامل


مثال:

 رفتن :    çûn

گوناگونی آوایی
(تنوع صوتی)
گوناگونی آوایی
(تنوع صوتی)
 
Bilanî (گذشته کامل)   زمان گذشته کامل 
 2 1  
 çûbama çûbiwama Bila   ez  çûbûma Ez   çûbûm
 çûba(ya çûbiwaya Bila   tu  çûbûya Tu   çûbû(yî
 çûba(ya çûbiwaya Bila  ew   çûbûya Ew   çûbû
 çûbana çûbiwana Bila  em   çûbûna  Em   çûbûn
 çûbana çûbiwana Bila  hûn  çûbûna Hûn    çûbûn
 çûbana çûbiwana Bila   ew  çûbûna Ew   çûbûn
  


خریدن  :   Kirîn

تنوع صوتی
(گوناگونی آوایی)
تنوع صوتی
(گوناگونی آوایی)
 Bilanî (گذشته کامل) زمان گذشته کامل
 2 1  
 kirîba kirîbiwa Bila min kirîbûya Min kirîbû
 kirîba kirîbiwa Bila te kirîbûya Te kirîbû
 kirîba kirîbiwa Bila wî kirîbûya Wî kirîbû
 kirîba kirîbiwa Bila wê kirîbûya Wê kirîbû
 kirîba kirîbiwa Bila me kirîbûya Me kirîbû
 kirîba kirîbiwa Bila we kirîbûya We kirîbû
 kirîba kirîbiwa Bila wan kirîbûya Wan kirîbû




زمان آینده              Dema Pêşî   / çaxa bê  /  dahatû                


زمان آینده، همانطور که از نام آن مشخص است بر کاری که هنوز به انجام نرسیده و در آینده به وقوع خواهد پیوست، دلالت می‌کند.  زمان آینده، به کمک حروف اضافهء زمان آینده که شامل:  dê, ê, wê  می‌باشند ( بیشتر  ê استفاده می شود)، و همچنین پیشوند  - bi که در جلوی  ریشه فعل (زمان حال) قرار می‌گیرد، درست می‌شود.

از نظر املائی حروف اضافهء زمان آینده همیشه بصورت جداگانه نوشته می‌شوند و به هیچ کلمه‌ای وصل نمی‌شوند. 


 (فعل زمان حال)  ê  +  bilanî  +  فاعل  =  زمان آینده


  مثال:

   خوردن :    xwarin


  زمان آینده       Bilanî 
من خواهم خورد.   Ez ê bixwim  Ez bixwim
 تو خواهی خورد.  Tu yê* bixwî     Tu bixwî
 او (مرد/ زن) خواهد خورد.   Ew ê bixwe   Ew bixwe
 ما خواهیم خورد.  Em ê bixwin  Em bixwin
 شما خواهید خورد.  Hûn ê bixwin  Hûn bixwin
 آنها خواهند خورد.   Ew ê bixwin   Ew bixwin


*)  پس از یک حرف صدادار، حرف اضافه  ê   به   yê  تبدیل می‌شود.

معمولأ در حالت محاوره‌ای و صحبت کردن عادی بین مردم " tu ê " به صورت خلاصه و فشرده   بیان می‌شود ( Tu yê bixwî /  Tê bixwî ) ، و همچنین " ew ê "  به صورت  wê  بیان می‌شود.


مثال:

Ez ê bikevim 
من خواهم افتاد

Tu yê (Tê) bikevî

Ew wê (Ew ê / Wê) bikeve

Em wê (Em ê) bikevin

Hûn wê (Hûn ê) bikevin

Ew wê (Ew ê / Wê) bikevin


 اگر فاعل جمله یک اسم باشد، ممکن است که حرف اضافه ê  با یا  جایگزین شود.     

مثال:

Azad ê biçe / here  ,   Azad wê biçe  ,   Azad dê biçe
(آقای آزاد خواهد رفت)


چند جمله بعنوان نمونه برای نشان دادن زمان آینده در زبان کردی:

Ez ê nan (nîn / nên) bixwim  
من نان (غذا) خواهم خورد

Tu yê şîr bidoşî

Ew ê kevir biavêje

Em ê malê bimalin

Hûn ê darê bibirin

Ew ê şekir bihîne (bîne

 .......... hwd ..........






 
انتخاب ها
 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب
 ارسال به دوستان ارسال به دوستان


موضوعات مرتبط

ادب و هنر

كليه حقوق اين سايت متعلق به انجمن فرهنگی و مدنی کردهای خراسان است
هرگونه انتشار يا توزيع مجدد مطالب متعلق به اين سايت، با ذکر نام انجمن فرهنگي و مدنی کردهای خراسان آزاد است
info@cskk.org, Tel: +44 (0) 78 677 649 72, Fax: +44(0) 207 691 93 28